+48 733 889 177

Nietolerancja na gluten

Szacuje się że nie celiakalna, niealergiczna nadwrażliwość na gluten (pszenicę) dotyka od 0,5 do 6% populacji. Niealergiczna, nie autoimmunologiczna nadwrażliwość na gluten występuje prawdopodobnie częściej niż celiakia i alergia na białka glutenowe, a efektywnym sposobem objawowego jej leczenia, podobnie jak w celiakii, jest stosowanie diety bezglutenowej. Brak jednak swoistych markerów oraz jednoznacznych sposobów diagnostyki nieceliakalnej i niealergicznej nadwrażliwości na gluten (pszenicę), a najlepszym sposobem jej rozpoznawania wydaje się być zastosowanie po diagnostyce różnicowej w kierunku celiakii i alergii próby eliminacji prowokacji z podwójnie ślepą próbą.

Nieceliakalna, Niealergiczna Nadrważliwość Na Gluten (Zboża Glutenowe)

Objawy pojawiają się w nie długim czasie po spożyciu produktów zawierających zboża glutenowe, głównie pszenicę:

  • dolegliwości z przewodu pokarmowego: ból, regurgitacja, zgaga, wzdęcia, rozpieranie, biegunka lub zaparcia

  • ból głowy,

  • zmęczenie,

  • drętwienie, ból, skurcze kończyn,

  • depresja, zaburzenia snu

  • zmiany skórne

  • niedokrwistość

  • zaburzenia miesiączkowania,

  • zmiany masy ciała

  • brak swoistych dla celiakii autoprzeciwciał

  • brak swoistych przeciwciał IgE, pozytywnych

  • wyników testów skórnych i markerów reakcji komórkowej

  • zwiększone stężenie przeciwciał przeciwko gliadynie w klasie IgG

  • niewielkie zmiany zapalne lub brak zmian w obrębie błony śluzowej jelita cienkiego (skala Marsh’a 0-1)

  • część pacjentów ma typową dla celiakii predyspozycję genetyczną

Celiakia

Celiakia jest chorobą charakteryzującą się zaburzeniami wchłaniania, wynikającymi z przewlekłego stanu zapalnego błony śluzowej jelita cienkiego, spowodowanego nietolerancją glutenu, proteiny zawartej w zbożu i produktach zbożopochodnych. Celiakia może przebiegać często w sposób skryty, skąpo – objawowy lub z objawami naśladującymi inne choroby. Choroba może się ujawnić w każdym wieku, uosób podatnych genetycznie, spożywających gluten. W obrazie histopatologicznym celiakii dominuje zanik kosmków jelita cienkiego, a także przerost krypt i nacieki limfocytów w blaszce właściwej błony śluzowej, które stopniowo ustępują po wycofaniu glutenu z diety. Zmiany histopatologiczne nie zawsze zajmują całe jelito, czasami kończą się za dwunastnicą.

Objawy i dolegliwości z przewodu pokarmowego

  • objawy dyspeptyczne,

  • brak łaknienia

  • uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej,

  • ból,

  • wzdęcia,

  • luźne stolce, biegunka lub zaparcia (nietolerancja laktozy,

  • sacharozy itp.)

  • wrzodziejące zapalenie jelita czczego i krętego, stany zapalne,

  • nowotwory przewodu pokarmowego (chłoniaki, gruczolaki) m.in.

  • dwunastnicy, jelita grubego, jamy ustnej, przełyku

  • Niedobory pokarmowe, głównie żelaza, kwasu foliowego, wapnia i witaminy D

Objawy i dolegliwości spoza przewodu pokarmowego

  • Dermatitis Herpetiformis

  • Hipoplazja szkliwa

  • Osteopenia / Osteoporoza

  • Niski wzrost i masa ciała

  • Opóźnione dojrzewanie

  • Zaburzenia płodności

  • Niedokrwistość z niedoboru żelaza, oporna na doustne podawanie Fe

  • Stany zapalne wątroby, stawów

  • Epilepsja ze zwapnieniami śródmózgowymi Ataksja i inne zaburzenia neurologiczne

  • Częste infekcje (zaburzenia funkcji śledziony i węzłów krezkowych)

  • Zaburzenia neuropsychiczne (zmiany nastroju, smutek, apatia, agresja, depresja)

Prowokacja glutenem

  • zalecana jedynie u osób u których nie wykonano badań serologicznych i/lub biopsji jelita cienkiego przed wprowadzeniem diety bezglutenowej, jak również u osób, u których w pierwszym badaniu nie uzyskano pełnego potwierdzenia

  • powinna trwać 3 miesiące, albo do wystąpienia objawów, ale nie krócej niż 4-6 tygodni

  • dieta powinna dostarczać 10-15g glutenu / dobę w 2-3 posiłkach Przeprowadza się ją nie wcześniej niż po 2 latach stosowania diety bezglutenowej i nie wcześniej niż przed ukończeniem 6 roku życia lub po okresie pokwitania

Choroba trzewna coraz częściej ujawnia się u dorosłych. Jej przebieg jest zwykle nietypowy. Objawy, takie jak niedokrwistość z niedoboru żelaza, osteoporoza, niepłodność męska, skłonność do spontanicznych poronień, zaburzenia miesiączkowania, depresja lub wzrost aktywności transaminaz, nakazują rozważać podjęcie diagnostyki w kierunku celiakii, albowiem jej potwierdzenie stwarza szansę wyleczenia. Rozpoznanie choroby trzewnej ustala się za pomocą biopsji jelitowej, oznaczanie przeciwciał nie da- je 100-proc. pewności. Leczenie celiakii polega na dożywotnim stosowaniu diety bezglutenowej.

ZALECENIA DIETETYCZNE

Istnieje szereg zaleceń dla osób dotkniętych chorobą trzewną. Opierają się głównie o całkowite wykluczenie produktów zawierających pszenicę, żyto, jęczmień i owies, ze względu na zawarte w nich prolaminy. Inne postulaty to: niespożywanie potraw zawierających laktozę, gdyż często obserwuje się jej równoległą nietolerancję, piwa, kawy zbożowej i rozpuszczalnej, napojów owsianych, whisky czy ginu. Wśród dopuszczonych do spożycia wyróżnić można wszelakie pokarmy z symbolem przekreślonego kłosa: mąkę sojową, ryżową, kukurydzianą, ziemniaczaną, z tapioki, sorgo, amarantusa, prosa, manioku czy komosy ryżowej. Dopuszczone jest również włączenie do diety bezglutenowej skrobi pszennej. Wśród napojów bezpiecznych do spożycia są woda mineralna, nektary i soki owocowe oraz jarzynowe, kompoty, herbata, napary ziołowe, naturalna kawa, a wśród alkoholi to: wino, brandy, koniak, rum i wódki żytnie ( Kupper 2005, Swora i współaut. 2009).

W skład jadłospisów diety bezglutenowej powinny wchodzić:

  • ryż brązowy, dziki ryż,

  • ziarna i owoce roślin bezglutenowych np. psyllium, tapioka, amarantus, quinoa (komosa ryżowa), teff,

  • ziarna sezamu, lnu, pestki słonecznika, dyni, orzechy, migdały

  • pieczywo, mąki pełnoziarniste np. ryżowe, kukurydziane, gryczane

  • pieczywo i potrawy z dodatkiem nasion, ziaren, płatków, otrąb czy kasz bezglutenowych np. z gryki, prosa, kukurydzy, ryżu, amarantusa

Suplementacja:

  • wit. D,

  • wit. z grupy B (głównie wit. B9 i B12)

  • wapń

  • żelazo,

  • magnez,

  • cynku, miedzi i selenu.

Dietetyk Paweł Poręba


« »
Fundusze Europejskie
Rzeczpospolita Polska
Naradowe Centrum Badań Rozwoju
Unia Europejska